JEE Mains · Physics · STD 12 - તરંગ પ્રકાશશાસ્ત્ર
- JEE Mains 2026
- અઘરું
- MCQ
યંગના બે સ્લિટના પ્રયોગમાં, આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ \(6000\) Å, સ્લિટ \(S_1\) અને \(S_2\) વચ્ચેનું અંતર \(5\) cm અને સ્લિટના સમતલ તથા પડદા વચ્ચેનું અંતર \(50\) cm છે, જે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. જો \(P\) બિંદુએ પરિણામી તીવ્રતા વ્યક્તિગત સ્લિટને કારણે મળતી તીવ્રતા જેટલી હોય, તો વ્યતિકરણ કરતા તરંગો વચ્ચેનો પથ તફાવત __________ Å છે.

જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(C) \(2000\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
ધારો કે દરેક વ્યક્તિગત સ્લિટને કારણે તીવ્રતા \(I_0\) છે.
જે બિંદુએ કળા તફાવત \(\phi\) હોય, ત્યાં પરિણામી તીવ્રતા \(I_R\) નીચે મુજબ અપાય છે:
\(I_R = I_1 + I_2 + 2\sqrt{I_1 I_2} \cos \phi\)
આપેલ છે કે \(I_1 = I_2 = I_0\) અને પરિણામી તીવ્રતા \(I_R = I_0\), આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
\(I_0 = I_0 + I_0 + 2\sqrt{I_0 \cdot I_0} \cos \phi\)
\(I_0 = 2I_0 + 2I_0 \cos \phi\)
\(I_0 = 2I_0 (1 + \cos \phi)\)
\(1 + \cos \phi = \dfrac{1}{2}\)
\(\cos \phi = -\dfrac{1}{2}\)
આ શરતને સંતોષતો લઘુત્તમ કળા તફાવત છે:
\(\phi = \dfrac{2\pi}{3}\)
કળા તફાવત \(\phi\) અને પથ તફાવત \(\Delta x\) વચ્ચેનો સંબંધ છે:
\(\phi = \dfrac{2\pi}{\lambda} \Delta x\)
\(\phi\) ની કિંમત મુકતા:
\(\dfrac{2\pi}{3} = \dfrac{2\pi}{\lambda} \Delta x\)
\(\Delta x = \dfrac{\lambda}{3}\)
આપેલ તરંગલંબાઈ \(\lambda = 6000 \text{ \AA}\) છે:
\(\Delta x = \dfrac{6000}{3} = 2000 \text{ \AA}\)
જવાબ: \(2000\)
જે બિંદુએ કળા તફાવત \(\phi\) હોય, ત્યાં પરિણામી તીવ્રતા \(I_R\) નીચે મુજબ અપાય છે:
\(I_R = I_1 + I_2 + 2\sqrt{I_1 I_2} \cos \phi\)
આપેલ છે કે \(I_1 = I_2 = I_0\) અને પરિણામી તીવ્રતા \(I_R = I_0\), આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
\(I_0 = I_0 + I_0 + 2\sqrt{I_0 \cdot I_0} \cos \phi\)
\(I_0 = 2I_0 + 2I_0 \cos \phi\)
\(I_0 = 2I_0 (1 + \cos \phi)\)
\(1 + \cos \phi = \dfrac{1}{2}\)
\(\cos \phi = -\dfrac{1}{2}\)
આ શરતને સંતોષતો લઘુત્તમ કળા તફાવત છે:
\(\phi = \dfrac{2\pi}{3}\)
કળા તફાવત \(\phi\) અને પથ તફાવત \(\Delta x\) વચ્ચેનો સંબંધ છે:
\(\phi = \dfrac{2\pi}{\lambda} \Delta x\)
\(\phi\) ની કિંમત મુકતા:
\(\dfrac{2\pi}{3} = \dfrac{2\pi}{\lambda} \Delta x\)
\(\Delta x = \dfrac{\lambda}{3}\)
આપેલ તરંગલંબાઈ \(\lambda = 6000 \text{ \AA}\) છે:
\(\Delta x = \dfrac{6000}{3} = 2000 \text{ \AA}\)
જવાબ: \(2000\)
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- r ત્રિજ્યા અને \(\rho\) ઘનતા ધરાવતા એક દડાને \(\sigma\) ઘનતા અને \(\eta\) શ્યાનતા ધરાવતા પ્રવાહીમાંથી છોડવામાં આવતા તે જે સમયે અંતિમ વેગ પ્રાપ્ત કરે છે. તેને સમય \(t=A \rho^a r^b \eta^c \sigma^d\) વડે રજૂ કરવામાં આવે છે, જ્યાં A અચળાંક અને a, b, c, d પૂર્ણાંક છે. \(\frac{b+c}{a+d}\) નું મૂલ્ય _____________ છે.JEE Mains 2026 અઘરું
- દ્રવ્યમાન m ના ત્રણ સમાન ગોળાઓને લંબાઈ a ના સમબાજુ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ પર મૂકવામાં આવે છે. જ્યારે તેમને છોડવામાં આવે છે, ત્યારે તેઓ ફક્ત ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા જ આંતરક્રિયા કરે છે અને \(\mathrm{T}=4\) સેકન્ડ પછી અથડાય છે. જો ત્રિકોણની બાજુઓની લંબાઈ વધારીને 2 a કરવામાં આવે અને ગોળાઓના દ્રવ્યમાન પણ 2 m કરવામાં આવે, તો તેઓ _____ સેકન્ડ પછી અથડાશે.JEE Mains 2025 મધ્યમ
- બે મોલ દ્વિ પરમાણ્વિક આદર્શ વાયુનું સમોષ્મી સંકોચન કરી તેનું કદ \(50\%\) કરવા \(830\, J\) કાર્ય કરવું પડે છે.તેના તાપમાનમા થતો ફેરફાર ....... \(K\) હશે? \((R\, = 8.3\, J\,K^{-1}\, mol^{-1} )\)JEE Mains 2014 મધ્યમ
- \(0.3\, m\) કેન્દ્રલંબાઈના એક બહિર્ગોળ કાચથી \(20\, m\) ના અંતરે એક વસ્તુ મુકેલ છે. આ કાચ વસ્તુનું પ્રતિબિંબ રચે છે. જો આ વસ્તુ \(5 \,m/s\) ની ઝડપ થી કાચથી દૂર તરફ ગતિ કરે, તો પ્રતિબિંબની ઝડપ અને દિશા ______ હશે.JEE Mains 2019 મધ્યમ
- પૃથ્વીની સપાટીથી \(h\) ઊંચાઈ પર એક ઉપગ્રહ વર્તુળાકાર કક્ષામાં ભ્રમણ કરે છે કે જ્યાં \(h < < R\) અને \(R\) પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે. પૃથ્વીના વાતાવરણની અસરને અવગણતા, પૃથ્વીના ગુરૂત્વાકર્ષણ ક્ષેત્રમાંથી છટકવા ઝડપમાં જરૂરી લઘુત્તમ વધારો ______ કરવો પડે.JEE Mains 2019 મધ્યમ
- \(3mm\) જાડાઇ અને \(6cm\) વ્યાસ ધરાવતા સમતલ બર્હિગોળ લેન્સમાં પ્રકાશની ઝડપ \( 2\times 10^8 m/sec\) હોય,તો તેની કેન્દ્રલંબાઇ કેટલા ......\(cm\) હશે.JEE Mains 2021 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- નીચે બે વિધાનો આપેલા છે. એકને વિધાન (A) અને બીજાને કારણ (R) તરીકે લેબલ કરવામાં આવેલ છે.
વિધાન (A) : અવરોધક પાત્રમાં, એક વાયુનું સમોષ્મીય રીતે સંકોચન કરીને તેના પ્રારંભિક કદના અડધા સુધી લાવવામાં આવે છે. વાયુનું તાપમાન ઘટે છે.
કારણ (R) : આદર્શ વાયુનું મુક્ત પ્રસરણ એક અપ્રતિવર્તી અને સમોષ્મીય પ્રક્રિયા છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં, નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો :JEE Mains 2025 સરળ - એક પદાર્થને પૃથ્વીની ત્રિજ્યા \((R)\) જેટલી ઉંયાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે તે પૃથ્વીની સપાટી પર અથડાય ત્યારે તેનો વેગ ........... હશે. (\(g\) =પૃથ્વીનો ગુરુત્વ પ્રવેગ આપેલ છે.)JEE Mains 2023 મધ્યમ
- એક સાદા લોલકની લંબાઈ \(20 \mathrm{~cm}\) છે. જેને \(2 \mathrm{~mm}\) ની ચોકસાઈથી માપેલ છે. \(1\) સેકન્ડનું વિભેદન ધરાવતી એક ધડિયાળ વડે \(50\) દોલનનો સમય માપતા \(40\) સેકન્ડ મળે છે. આપેલ માપણીના આધારે મેળવેલ ગુરુત્વપ્રવેગના મૂલ્યમાં ચોકસાઈ \(\mathrm{N} \%\) હોય તો \(\mathrm{N}\) નું મૂલ્ય _______ છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે એક પાતળા ચક્રની ત્રિજ્યા \(R\) અને જડત્વની ચાકમાત્રા \(I\) છે જે પોતાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રને અનુલક્ષીને મુક્ત રીતે ફરી શકે છે.તેના પર બે દળ \(\mathrm{m}_{1}\) અને \(\mathrm{m}_{2}\left(\mathrm{m}_{1}>\mathrm{m}_{2}\right)\) ને દળરહિત દોરી દ્વારા લટકવેળા છે.જ્યારે તંત્રને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે ત્યારે \(\mathrm{m}_{1}\) દળ નીચે તરફ \(h\) અંતર સુધી ગતિ કરે ત્યારે ચક્રની કોણીય ઝડપ કેટલી થશે?
JEE Mains 2020 અઘરું - પરિપથમાં દર્શાવેલ \(AB\) ને \(2\,V\) ની બેટરી સાથે જોડેલ છે.એક કિસ્સામાં જ્યારે બેટરીનો ધન ધ્રુવ \(A\) સાથે અને બીજા કિસ્સામાં જ્યારે બેટરીનો ધન ધ્રુવ \(B\) સાથે જોડેલો હોય ત્યારે તેમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ અનુક્રમે કેટલો હશે?
JEE Mains 2015 મધ્યમ - એક \(R\) ત્રિજ્યાના ગ્રહની ઘનતા તેના કેન્દ્રથી અંતર \(r\) સાથે \(\rho( r )=\rho_{0}\left(1-\frac{ r ^{2}}{ R ^{2}}\right) \) મુજબ બદલાય છે. તો કયા સ્થાને ગુરુત્વાકર્ષીક્ષેત્ર મહત્તમ હશે?JEE Mains 2020 અઘરું