JEE Mains · Physics · STD 11 - ગુરુત્વાકર્ષણ
- JEE Mains 2025
- મધ્યમ
- સંખ્યાત્મક
1000 kg દળ ધરાવતો એક ઉપગ્રહ પૃથ્વીની સપાટીથી 270 km ની ઊંચાઈએ આવેલી કક્ષામાં પૃથ્વીની આસપાસ ફરે છે. આ કક્ષામાં ઉપગ્રહની ગતિ ઊર્જા ______ \( \times 10^{10}\text{ J} \) હશે.
(પૃથ્વીનું દળ \( = 6 \times 10^{24}\text{ kg} \), પૃથ્વીની ત્રિજ્યા \( = 6.4 \times 10^6\text{ m} \), ગુરુત્વાકર્ષણ અચળાંક \( = 6.67 \times 10^{-11}\text{ N m}^2\text{ kg}^{-2} \))
જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(C) 3
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
સ્પષ્ટીકરણ:
ગુરુત્વાકર્ષણના સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરીને ઉપગ્રહની ગતિ ઊર્જાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગણતરી નીચે મુજબ છે:
1. આપેલી માહિતી નક્કી કરવી:
ઉપગ્રહનું દળ \( (m) = 1000\text{ kg} = 10^3\text{ kg} \)
પૃથ્વીનું દળ \( (M_e) = 6 \times 10^{24}\text{ kg} \)
પૃથ્વીની ત્રિજ્યા \( (R_E) = 6.4 \times 10^6\text{ m} \)
કક્ષાની ઊંચાઈ \( (h) = 270\text{ km} = 2.7 \times 10^5\text{ m} \)
2. કક્ષીય ત્રિજ્યા \( (r) \) ની ગણતરી:
પૃથ્વીના કેન્દ્રથી ઉપગ્રહનું કુલ અંતર:
\( r = R_E + h = 6.4 \times 10^6\text{ m} + 0.27 \times 10^6\text{ m} = 6.67 \times 10^6\text{ m} \)
3. ગતિ ઊર્જાનું સમીકરણ લાગુ પાડવું:
સ્થિર વર્તુળાકાર કક્ષામાં પરિભ્રમણ કરતા ઉપગ્રહની ગતિ ઊર્જા નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
\( \text{KE} = \frac{G M_e m}{2r} = \frac{G M_e m}{2(R_E + h)} \)
સમીકરણમાં સાચી કિંમતો મૂકતા:
\( \text{KE} = \frac{6.67 \times 10^{-11} \times 6 \times 10^{24} \times 10^3}{2 \times 6.67 \times 10^6} \)
અંશ અને છેદમાંથી સમાન પદ \( 6.67 \) દૂર કરીને સાદુંરૂપ આપતા:
\( \text{KE} = \frac{6 \times 10^{16}}{2 \times 10^6} \)
\( \text{KE} = 3 \times 10^{10}\text{ J} \)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ C છે.
ગુરુત્વાકર્ષણના સિદ્ધાંતોનો ઉપયોગ કરીને ઉપગ્રહની ગતિ ઊર્જાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગણતરી નીચે મુજબ છે:
1. આપેલી માહિતી નક્કી કરવી:
ઉપગ્રહનું દળ \( (m) = 1000\text{ kg} = 10^3\text{ kg} \)
પૃથ્વીનું દળ \( (M_e) = 6 \times 10^{24}\text{ kg} \)
પૃથ્વીની ત્રિજ્યા \( (R_E) = 6.4 \times 10^6\text{ m} \)
કક્ષાની ઊંચાઈ \( (h) = 270\text{ km} = 2.7 \times 10^5\text{ m} \)
2. કક્ષીય ત્રિજ્યા \( (r) \) ની ગણતરી:
પૃથ્વીના કેન્દ્રથી ઉપગ્રહનું કુલ અંતર:
\( r = R_E + h = 6.4 \times 10^6\text{ m} + 0.27 \times 10^6\text{ m} = 6.67 \times 10^6\text{ m} \)
3. ગતિ ઊર્જાનું સમીકરણ લાગુ પાડવું:
સ્થિર વર્તુળાકાર કક્ષામાં પરિભ્રમણ કરતા ઉપગ્રહની ગતિ ઊર્જા નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
\( \text{KE} = \frac{G M_e m}{2r} = \frac{G M_e m}{2(R_E + h)} \)
સમીકરણમાં સાચી કિંમતો મૂકતા:
\( \text{KE} = \frac{6.67 \times 10^{-11} \times 6 \times 10^{24} \times 10^3}{2 \times 6.67 \times 10^6} \)
અંશ અને છેદમાંથી સમાન પદ \( 6.67 \) દૂર કરીને સાદુંરૂપ આપતા:
\( \text{KE} = \frac{6 \times 10^{16}}{2 \times 10^6} \)
\( \text{KE} = 3 \times 10^{10}\text{ J} \)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ C છે.
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- બે \(A\) અને \(B\) જેમના બળ અચળાંક અનુક્રમે \(300\, N/m\) અને \(400\, N/m\) છે તેને શ્રેણીમાં જોડેલી છે. આ જોડાયેલી સ્પ્રિંગ ને \(8.75\, cm\) જેટલી દબાવવામાં આવે છે. તો તેમાં સંગ્રહાતી ઉર્જાનો ગુણોત્તર \(\frac{{{E_A}}}{{{E_B}}}\) કેટલો થાય?JEE Mains 2013 અઘરું
- આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે \(1\,m\) ની પ્લેટોની લંબાઈ વાળી બે સમાંતર પ્લેટો વચ્ચે \(E =(8 m / e ) V / m\) જેટલું નિયમિત વિદ્યુતક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે. (જ્યાં \(m =\) ઈલેકટ્રોનનું દળ, અને \(e =\) ઈલેકટ્રોનનો વિદ્યુતભાર છે). એક ઈલેકટ્રોન પ્લેટોની વચ્ચે સંમિત રીતે \(2\,m / s\) ની ઝડપથી દાખલ થાય છે. જ્યારે તે ક્ષેત્રની બહાર નીકળે ત્યારે ઈલેકટ્રોનના પથનું વિચલન \(..............\) હશે.
JEE Mains 2022 અઘરું - એક વિદ્યુતચુંબકીય તરંગની હાજરીને કારણે કે જેનો વિદ્યુત ઘટક \(\mathrm{E}=100 \sin (\omega \mathrm{t}-\mathrm{kx}) \mathrm{NC}^{-1}\) દ્વારા અપાય છે, 200 cm લંબાઈનો એક નળાકાર તેની અંદર અમુક પ્રમાણમાં વિદ્યુતચુંબકીય ઊર્જા ધરાવે છે. જો સમાન લંબાઈનો પરંતુ અગાઉના કરતાં અડધા વ્યાસનો બીજો નળાકાર સમાન પ્રમાણમાં વિદ્યુતચુંબકીય ઊર્જા ધરાવતો હોય, તો અનુરૂપ વિદ્યુતચુંબકીય તરંગનું વિદ્યુતક્ષેત્રનું માન બદલાઈને કેટલું થશે?JEE Mains 2025 મધ્યમ
- \(N\) આંટા અને \(R\) ત્રિજ્યા ધરાવતા હેલ્મહોલ્ટ્જ ગુચળાની જોડ આપેલ છે. તે એક બીજાથી \(R\) અંતરે છે.અને તેમાંથી સમાન પ્રવાહ \(I\) સમાન દિશામાં વહે છે. તો કેન્દ્ર \(A\) અને \(C\) ને જોડતી રેખા પરના મધ્યમાં રહેલ બિંદુ \(P\) આગળ ચુંબકીયક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું મળે?
JEE Mains 2018 અઘરું - ' \(m\) ' દળના એક પદાર્થને જમીન સાથે \(45^{\circ}\) ના ખૂણે ' \(u\) ' વેગથી ફેંકવામાં આવે છે. પ્રક્ષિપ્ત બિંદુને અનુલક્ષીને મહત્તમ ઊંચાઈ પર પદાર્થનું કોણીય વેગમાન \(\frac{\sqrt{2} \mathrm{mu}^2}{\mathrm{Xg}}\) વડે આપેલ છે તો ' \(X\) ' નું મૂલ્ય _______ છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- આકૃતિમાં \(M_c\) દળનું નળાકાર અને \(M_s\) દળના ગોળાને અનુક્રમે બે ઢોળાવના બિંદુઓ \(A\) અને \(B\) પર મૂકેલા છે. જો તેઓ ઢોળાવ પર સરક્યાં વગર સમાન પ્રવેગથી ગતિ કરતાં હોય તો \(\frac{{\sin \,{\theta _c}}}{{\sin \,{\theta _s}}}\) નો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
JEE Mains 2014 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- પાંચ એક સરખા અવરોધ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જાળતંત્ર (નેટવર્ક) માં જોડાયેલ છે. બિંદુ \(A\) અને \(B\) વચ્ચેનો સમતુલ્ય અવરોધ કેટલો થશે?
JEE Mains 2021 મધ્યમ - \(200\,g\) નો એક બોલ \(20\,m\) ઊંચા થાંભલા ઉપર સ્થિર સ્થિતિમાં છે.\(10\,g\) ની અને \(u\,m/s\) ના વેગથી સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરતી એક ગોળી (બુલેટ) બોલના કેન્દ્રને અથડાય છે સંઘાત બાદ બંને એકબીજાથી સ્વતંત્ર રીતે ગતિ કરે છે.બોલ જમીન ઉપર થાંભલાના તળિયે થી \(30\,m\) અંતરે અને બુલેટ \(120\,m\) અંતરે પડે છે. બુલેટનો વેગ \(..............m/s\) હશે.(\(\left.g =10 m / s ^2\right.\) છે.)JEE Mains 2023 અઘરું
- \(100 \mathrm{~kg}\) દળનો એક બ્લોક \(10 \mathrm{~m}\) સમક્ષિતિજ અંતર સરકે છે. જો સપાટીઓ વચ્યેનો ધર્ષણાંક \(0.4 \)હોય તો ધર્ષણ વિરુદ્ધ જૂલ એકમમાં થતું કાર્ય_______છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- મુક્ત અવકાશમાંથી પ્રસરતા વીજચુંબકીય તંરગના વિદ્યુતક્ષેત્રનું સમીકરણ
\(E=\sqrt{377} \sin \left(6.27 \times 10^3 t-2.09 \times 10^{-5} x\right) N / C\) વડે દર્શાવવામાં આવે છે.
વીજચુંબકીય તંરગનો સરેરાશ પાવર \(\left(\frac{1}{\alpha}\right) W / m ^2\) છે. \(\alpha\) નું મૂલ્ય _____________ છે. (SI એકમમાં \(\sqrt{\frac{\mu_0}{\varepsilon_o}}=377\) લો)JEE Mains 2026 મધ્યમ - \(M\) દળના એક પ્રક્ષેપને એવી રીતે ફેંકવામાં આવે છે તેનો સમક્ષિતિજ વિસ્તાર \(4\, km\) થાય. ઉચ્ચત્તમ સ્થાનેથી તેના ફાંટીને બે \(M/4\) અને \(3M/4\) દળના બે ભાગ થાય છે અને ભારે ભાગ શૂન્ય પ્રારંભિક વેગ થી શિરોલંબ દિશામાં પતન કરે છે. તો હળવા ભાગ નો સમક્ષિતિજ વિસ્તાર(પ્રક્ષેપના પ્રારંભિક સ્થાને થી અંતર) કેટલા ................ \(\mathrm{km}\) હશે?JEE Mains 2013 અઘરું
- કાર્નોટ ફ્રીજર \(0\,^oC\) તાપમાનવાળા પાણીમાંથી ઉષ્મા મેળવે છે અને \(27\,^oC\) તાપમાનવાળા રૂમમાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.બરફની ગલનગુપ્ત ઉષ્મા \(336 \times 10^3\, J\,kg^{-1}\) છે. આ ફ્રીજર દ્વારા \(0\,^oC\) તાપમાનવાળા \(5\, kg\) પાણીનું બરફમાં રૂપાંતર કરવા માટે કેટલી ઉર્જાની જરૂર પડશે?JEE Mains 2016 અઘરું