JEE Mains · Physics · STD 11 - સુરેખપથ પર ગતિ
- JEE Mains 2025
- મધ્યમ
- MCQ
એક રમતવીર \(r\) ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળાકાર પથ પર દોડે છે જેથી તે \(A B A B\) પથ પસાર કરે છે. તો કાપેલું અંતર અને સ્થાનાંતર, અનુક્રમે, કયા છે?

જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(D) \(3 \pi r, 2 r\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
સ્પષ્ટીકરણ:
NCERT ધોરણ 11 ભૌતિકવિજ્ઞાન (સુરેખ પથ પર ગતિ પ્રકરણ) ના સિદ્ધાંતો અનુસાર રમતવીરની ગતિનું સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:
1. ગતિના પથની ગોઠવણી સમજવી:
આપેલ આકૃતિ પરથી સ્પષ્ટ છે કે બિંદુ A અને B એકબીજાથી વ્યાસાંત બિંદુઓ (સામસામેના છેડા) છે. રમતવીરનો ગતિપથ \( ABAB \) છે, એટલે કે તે પ્રારંભિક સ્થાન A થી શરૂ કરીને નીચે પ્રમાણે ગતિ કરે છે:
- A થી B સુધી: અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
- B થી પાછા A સુધી: બીજા અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
- A થી ફરીથી B સુધી: ત્રીજા અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
2. કાપેલા કુલ અંતરની ગણતરી:
અંતર એટલે પદાર્થ દ્વારા કપાયેલા ગતિપથની વાસ્તવિક કુલ લંબાઈ:
\( \text{કુલ અંતર} = \pi r + \pi r + \pi r = 3\pi r \)
3. સ્થાનાંતરની ગણતરી:
સ્થાનાંતર એટલે પદાર્થના પ્રારંભિક સ્થાન અને અંતિમ સ્થાન વચ્ચેનું લઘુત્તમ સીધું અંતર.
- પ્રારંભિક સ્થાન: બિંદુ A
- અંતિમ સ્થાન: બિંદુ B
અહીં રમતવીર અંતમાં બિંદુ B પર હોવાથી, બંને બિંદુઓ વચ્ચેનું સીધું અંતર વર્તુળાકાર પથના વ્યાસ જેટલું થશે:
\( \text{સ્થાનાંતર} = 2r \)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ D છે.
NCERT ધોરણ 11 ભૌતિકવિજ્ઞાન (સુરેખ પથ પર ગતિ પ્રકરણ) ના સિદ્ધાંતો અનુસાર રમતવીરની ગતિનું સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:
1. ગતિના પથની ગોઠવણી સમજવી:
આપેલ આકૃતિ પરથી સ્પષ્ટ છે કે બિંદુ A અને B એકબીજાથી વ્યાસાંત બિંદુઓ (સામસામેના છેડા) છે. રમતવીરનો ગતિપથ \( ABAB \) છે, એટલે કે તે પ્રારંભિક સ્થાન A થી શરૂ કરીને નીચે પ્રમાણે ગતિ કરે છે:
- A થી B સુધી: અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
- B થી પાછા A સુધી: બીજા અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
- A થી ફરીથી B સુધી: ત્રીજા અર્ધવર્તુળની લંબાઈ = \( \pi r \)
2. કાપેલા કુલ અંતરની ગણતરી:
અંતર એટલે પદાર્થ દ્વારા કપાયેલા ગતિપથની વાસ્તવિક કુલ લંબાઈ:
\( \text{કુલ અંતર} = \pi r + \pi r + \pi r = 3\pi r \)
3. સ્થાનાંતરની ગણતરી:
સ્થાનાંતર એટલે પદાર્થના પ્રારંભિક સ્થાન અને અંતિમ સ્થાન વચ્ચેનું લઘુત્તમ સીધું અંતર.
- પ્રારંભિક સ્થાન: બિંદુ A
- અંતિમ સ્થાન: બિંદુ B
અહીં રમતવીર અંતમાં બિંદુ B પર હોવાથી, બંને બિંદુઓ વચ્ચેનું સીધું અંતર વર્તુળાકાર પથના વ્યાસ જેટલું થશે:
\( \text{સ્થાનાંતર} = 2r \)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ D છે.
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- બે વ્યક્તિઓ એક તારને પોતાની તરફ ખેંચે છે. દરેક વ્યક્તિ તાર પર \(200 \mathrm{~N}\) નું બળ લગાડે છે. તારના દ્રવ્યનો યંગનો મોડ્યુલસ \(1 \times 10^{11} \mathrm{~N} \mathrm{~m}^{-2}\) છે. તારની મૂળ લંબાઈ \(2 \mathrm{~m}\) અને આડછેદનું ક્ષેત્રફળ \(2 \mathrm{~cm}^2\) છે. તારની લંબાઈમાં _______ \(\mu \mathrm{m}\) નો વધારો થશે.JEE Mains 2024 અઘરું
- સૂચિ-\(I\) ને સૂચિ-\(II\) સાથે જોડો. નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો :
JEE Mains 2024 અઘરું - સ્પ્રિંગ જેની મૂળભૂત લંબાઈ \(\ell \) અને બળ અચળાંક \(k\) છે તેને \(\ell_1\) અને \(\ell_2\) લંબાઈના બે ભાગમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે જ્યાં \(\ell_1 = n\ell_2\) અને \(n\) પૂર્ણાક છે, તો બંને સ્પ્રિંગના બળ અચળાંકનો ગુણોત્તર \(k_1/k_2\) =JEE Mains 2019 મધ્યમ
- આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ \(100\, {N} / {m}\) બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગવાળી બંદૂકમાં \(100\, {g}\) નો નાનો બોલ \(B\) મૂકીને સ્પ્રિંગને \(0.05\, {m}\) જેટલી દબાવીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. જમીન પર તેનાથી \(d\) અંતરે એક બોક્સ મૂકવામાં આવે છે કે જેથી દડો બોક્સમાં પડે. જો બોલ બંદૂકમાંથી જમીનથી \(2\, {m}\) ઊંચાઈ સમક્ષિતિજ દિશામાં છોડવામાં આવે છે. તો \(d\) નું મૂલ્ય (\(m\) માં) કેટલું હશે? \(\left(g=10\, {m} / {s}^{2}\right)\)
JEE Mains 2021 અઘરું - દળ-સ્પ્રિંગના તંત્રમાં સરળ આવર્ત તંત્ર માટે સપાટી ધર્ષણ રહિત છે. જ્યારે બ્લોકનું દળ \(1\,kg\) હોય ત્યારે કોણીય આવૃત્તિ \(\omega_1\) છે. જ્યારે બ્લોકનું દળ \(2\,kg\) હોય ત્યારે કોણીય આવૃત્તિ \(\omega_2\) છે. તો ગુણોત્તર \(\omega_2 / \omega_1\) નું મૂલ્ય
JEE Mains 2023 સરળ - તાપમાનના વધારા સાથે સ્થિતિસ્થાપકતતાનો યંગ મોડ્યુલસ _______.JEE Mains 2024 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- એક અધ્રુવીભૂત પ્રકાશને સારી ગુણવત્તા ધરાવતા પોલેરોઈડ (ધ્રુવક)માંથી પસાર કરતાં આપાત સમતલને લંબ તેવા બધા જ વિદ્યુત ક્ષેત્ર સદિશોને સંપૂર્ણ રીતે દૂર કરે છે. આ ધ્રુવકમાંથી પસાર કર્યા બાદ, પ્રકાશને બ્રુસ્ટર કોણો પ્રિઝમની સપાટી ઉપર આપાત કરવામાં આવે છે. પ્રિઝમ સાથે સંકળાયેલ ધટના માટે સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.JEE Mains 2022 અઘરું
- સમાન તીવ્રતા ધરાવતા બે સુસબદ્ધ તરંગોની તીવ્રતા \({I}_{1}={I}_{2}={I}_{0}\) છે. વ્યતિકરણની ઘટનામાં ન્યૂનતમ તીવ્રતા શૂન્ય હોય ઑ મહત્તમ તીવ્રતા કેટલી થાય?JEE Mains 2021 મધ્યમ
- એક \(20\, g\) દળ ધરાવતા કણને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા અનુસાર બિંદુ \(B\) થી \(h\) ઊંચાઈ એ આવેલા બિંદુ \(A\) આગળથી \(5\, m/s\) જેટલા પ્રારંભિક વેગ સાથે મુક્ત કરવામાં આવે છે. કણ ઘર્ષણ રહિત સપાટી પર સરકે છે. કણ જ્યારે બિંદુ \(B\) આગળ પહોંચે છે, ત્યારે તેનું \(O\) ની સાપેક્ષે કોણીય વેગમાન ....... \(kg - m^2/s\) થશે.
JEE Mains 2019 મધ્યમ - આંતરિક અવરોધ \(x\ \Omega\) ધરાવતું એક વોલ્ટમીટર \(20\) V સુધીનું માપન કરવા માટે વાપરી શકાય છે. તેની માપન શ્રેણી વધારીને \(30\) V કરવા માટે, જરૂરી ફેરફાર _____ છે.JEE Mains 2026 મધ્યમ
- હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં ધરા-સ્થિતિમાં રહેલો ઇલેકટ્રોન \(10.2\, eV \) ઊર્જાનું શોષણ કરે,તો કોણીય વેગમાનમાં કેટલો વધારો થાય? ( \( h = 6.6 \times {10^{ - 34}}J - \, sec\))JEE Mains 2022 મધ્યમ