JEE Mains · Physics · STD 11 - દોલનો
- JEE Mains 2026
- અઘરું
- MCQ
એક સમાન તકતી જેની ત્રિજ્યા \(R\) અને દળ \(M\) છે, તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ અક્ષ \(A\) ને અનુલક્ષીને દોલન કરવા માટે મુક્ત છે. નાના દોલનો માટે તેનો આવર્તકાળ ______ છે.
(\(g\) એ ગુરુત્વ પ્રવેગ છે)

જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(A) \(2\pi\sqrt{\dfrac{5R}{4g}}\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
આપેલી આકૃતિ પરથી, ભ્રમણ અક્ષ એ તકતીની ધાર પરના બિંદુ \(A\) માંથી પસાર થતી સમક્ષિતિજ રેખા છે. અક્ષની આસપાસનું વર્તુળાકાર તીર દર્શાવે છે કે તકતી તેના સમતલમાંથી બહાર દોલન કરે છે, એટલે કે ભ્રમણ અક્ષ તકતીના પોતાના સમતલમાં સ્પર્શક છે.
એક સમાન તકતીનો તેના વ્યાસને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા \(I_{cm} = \dfrac{1}{4}MR^2\) છે.
સમાંતર અક્ષ પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતાં, આપેલી ભ્રમણ અક્ષને અનુલક્ષીને તકતીની જડત્વની ચાકમાત્રા છે:
\(I = I_{cm} + MR^2 = \dfrac{1}{4}MR^2 + MR^2 = \dfrac{5}{4}MR^2\)
તકતીના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રથી ભ્રમણ અક્ષ સુધીનું અંતર \(d = R\) છે.
ભૌતિક લોલકનો આવર્તકાળ નીચે મુજબ અપાય છે:
\(T = 2\pi\sqrt{\dfrac{I}{Mgd}}\)
\(I\) અને \(d\) ની કિંમતો મૂકતાં:
\(T = 2\pi\sqrt{\dfrac{\dfrac{5}{4}MR^2}{MgR}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{5R}{4g}}\)
જવાબ: \(2\pi\sqrt{\dfrac{5R}{4g}}\)
એક સમાન તકતીનો તેના વ્યાસને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા \(I_{cm} = \dfrac{1}{4}MR^2\) છે.
સમાંતર અક્ષ પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતાં, આપેલી ભ્રમણ અક્ષને અનુલક્ષીને તકતીની જડત્વની ચાકમાત્રા છે:
\(I = I_{cm} + MR^2 = \dfrac{1}{4}MR^2 + MR^2 = \dfrac{5}{4}MR^2\)
તકતીના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રથી ભ્રમણ અક્ષ સુધીનું અંતર \(d = R\) છે.
ભૌતિક લોલકનો આવર્તકાળ નીચે મુજબ અપાય છે:
\(T = 2\pi\sqrt{\dfrac{I}{Mgd}}\)
\(I\) અને \(d\) ની કિંમતો મૂકતાં:
\(T = 2\pi\sqrt{\dfrac{\dfrac{5}{4}MR^2}{MgR}} = 2\pi\sqrt{\dfrac{5R}{4g}}\)
જવાબ: \(2\pi\sqrt{\dfrac{5R}{4g}}\)
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- અંતર્ગોળ અરીસાની કેન્દ્રલંબાઈ શોધવાની દૃષ્ટિસ્થાન ભેદની રીતમાં વસ્તુને હંમેશા ________ રાખવી જોઈએ.JEE Mains 2026 સરળ
- હવાના અણુંઓની સંખ્યા પ્રતિ સેમી\( ^3\) \(3 \times 10^{19}\) થી \(12 \times 10^{19}\) વધે છે. શરૂઆાતના અને સંખ્યાના વધારા બાદના હવાના અણુંઓની અથડામણ આવૃતિનો ગુણોત્તર છે.JEE Mains 2023 મધ્યમ
- જો \(\vec{E}\) અને \(\vec{K}\) એ \(EM\) તરંગોના શૂન્યા વકાશમાં વિદ્યુતક્ષેત્ર અને પ્રસરણના સદિશો રજૂ કરે, તો ચુંબકીય ક્ષેત્રનો સદિશ \(...........\) વડે રજુ કરવામાં આવે છે.(\(\omega -\)આવર્તન કોણીયવેગ)JEE Mains 2023 મધ્યમ
- પ્રિઝમકોણ \(A=1^{\circ}\) અને વક્રીભવનાંક \(\mu=1.5 .\) ધરાવતા પ્રિઝમ નો લઘુતમ વિચલન કોણ \(N/10\) હોય તો \(N\) .........JEE Mains 2020 મધ્યમ
- એક ક્રેનમાં ભાર ઊંચકવા વપરાતા દોરડાના આડછેદનું ક્ષેત્ર \(2.5 \times 10^{-4} m ^2\) છે. ટ્રેનની મહત્તમ ઊંચકવાની ક્ષમતા \(10\) મેટ્રીક ટન છે. ક્રેનની મહત્તમ ઊંચકવાની ક્ષમતા \(25\) મેટ્રીક ટન કરવી હોય તો દોરડાના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ \(\dots \times 10^{-4} \,m ^{2}\) જોઈશે. \((g=10 ms { }^{-2}\) લો)JEE Mains 2022 મધ્યમ
- \(100\, cm\) લાંબી પાતળી નળી બંને બાજુથી બંધ કરેલી છે. જે સમક્ષિતિજ પડેલી છે જેનો વચ્ચેનો \(20\, cm\) ભાગમાં પારો ભરેલો અને બીજા બે સમાન ભાગમાં વાતાવરણ દબાણે હવા ભરેલી છે.જો નળીને હવે શિરોલંબ કરવામાં આવે તો નળીમાં પારો ......... \(cm\) લંબાઇનો દેખાશે. (નળીના આડછેડનું ક્ષેત્રફળ અચળ ધારો)
JEE Mains 2013 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- એક વર્તુળાકાર લૂપને તેના વ્યાસને અનુલક્ષીને 100 રેડિયન/સેકન્ડ કોણીય ઝડપથી તેની ભ્રમણઅક્ષને લંબ એવા 0.5 T ના ચુંબકીયક્ષેત્રમાં ભ્રમણ કરાવવામાં આવે છે. જ્યારે લૂપ સમક્ષિતિજ સ્થાનેથી \(30^{\circ}\) સુધી ભ્રમણ પામે ત્યારે તેમાં પ્રેરિત EMF 15.4 mV છે. લૂપની ત્રિજ્યા ________ mm છે. \(\left(\pi=\frac{22}{7}\right.\) લો)JEE Mains 2026 સરળ
- સમાન દ્રવ્ય અને સમાન જાડાઈ ધરાવતી બે તકતીની ત્રિજ્યા \(R _{1}= R\) અને \(R _{2}=\alpha R\) છે,તેમની જડત્વની ચાક્માત્રા \(I_{1}\) અને \(I_{2}\) છે.જો \(I _{1}: I _{2}=1: 16\) હોય તો , \(\alpha\) નું મૂલ્ય ...... .JEE Mains 2020 અઘરું
- આદર્શ વાયુનું કદ 8 ગણું વધે છે અને તાપમાન પ્રતિવર્તી ફેરફાર દરમિયાન પ્રારંભિક તાપમાનના (1/4) ગણું થાય છે. જો આ પ્રક્રિયામાં ઉષ્માનો કોઈ વિનિમય થતો નથી (\( \Delta Q=0 \)) તો નીચેના વિકલ્પોમાંથી વાયુને ઓળખો:JEE Mains 2026 સરળ
- \(-10^{\circ} {C}\) થી \(25^{\circ} {C}\) વચ્ચે કાર્ય કરતું રેફ્રિજરેટર સરેરાશ \(35\, {W}\) નો પાવર વાપરે છે. જો તેમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ઉર્જાનો વ્યય થતો ના હોય તો દર સેકન્ડે તે સરેરાશ કેટલી ઉષ્માનું (\({J} / {s}\)) વહન કરશે?JEE Mains 2021 મધ્યમ
- બે વિદ્યુતભારીત ધાતુના ગોળા \(S_{1}\) અને \(\mathrm{S}_{2}\) જેની ત્રિજયા \(\mathrm{R}_{1}\) અને \(\mathrm{R}_{2}\) છે.\(S_1\) ગોળાને \(E_1\) અને \(S_2\) ગોળાને \(E_2\) વિદ્યુતક્ષેત્રમાં એવે રીતે મૂકવામાં આવે છે કે જેથી \(\mathrm{E}_{1} / \mathrm{E}_{2}=\mathrm{R}_{1} / \mathrm{R}_{2} \) થાય. બંને ગોળા પરના વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો ગુણોત્તર \(\frac{V_1}{V_2}\) કેટલો થાય?JEE Mains 2020 મધ્યમ