JEE Mains · Physics · STD 11 - સમતલમાં ગતિ
- JEE Mains 2026
- સરળ
- MCQ
એક બ્લોક અચળ વેગથી \(\theta\) ઢાળવાળા સમતલ પર સરકે છે અને t = 0 ક્ષણે આ બ્લોક ને ઉપર તરફ વેગમાન આપવામાં આવે છે કે જેથી તે ઉપર તરફ u વેગથી આજ ઢાળની સપાટી પર ગતિ કરે છે. તો બ્લોકે તેનો વેગ શૂન્ય થાય તે પહેલા કાપેલું અંતર S _________ છે.
(g = ગુરુત્વીય પ્રવેગ)
જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(D) \( \frac{u^2}{2g \sin \theta} \)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
સ્પષ્ટીકરણ:
લીસા ઢાળવાળા સમતલ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરતા બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલ અંતર શુદ્ધગતિશાસ્ત્રના નિયમોની મદદથી મેળવી શકાય છે:
1. બ્લોક પર લાગતા બળો: જ્યારે બ્લોકને \( u \) જેટલા પ્રારંભિક વેગથી ઢાળ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે ઢાળને સમાંતર લાગતો ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક તેની ગતિનો વિરોધ કરે છે. આ ઘટક નીચેની તરફ લાગે છે જેનું મૂલ્ય \( mg \sin \theta \) હોય છે.
2. પ્રતિપ્રવેગ (Deceleration): ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ અનુસાર, ઢાળ પર બ્લોકનો પ્રતિપ્રવેગ \( a \) નીચે મુજબ મળે:
\( a = -g \sin \theta \)
3. ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતાં:
\( v^2 = u^2 + 2aS \)
જ્યારે બ્લોક મહત્તમ અંતર \( S \) કાપીને સ્થિર થાય ત્યારે તેનો અંતિમ વેગ શૂન્ય થાય (\( v = 0 \)):
\( 0 = u^2 + 2(-g \sin \theta)S \)
\( 2g \sin \theta \cdot S = u^2 \)
\( S = \frac{u^2}{2g \sin \theta} \)
આથી, સાચો ગાણિતિક જવાબ \( \frac{u^2}{2g \sin \theta} \) થાય. જૂની ઉત્તરવહીમાં આપેલો વિકલ્પ A ખોટો છે, કારણ કે આ પ્રશ્નના વિકલ્પોમાં સત્તાવાર પરીક્ષા દરમિયાન ટાઇપિંગની ભૂલ થયેલી હોવાથી તેને સુધારીને વિકલ્પ D કરવામાં આવ્યો છે.
આથી, સાચો જવાબ વિકલ્પ D છે.
લીસા ઢાળવાળા સમતલ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરતા બ્લોક દ્વારા કાપવામાં આવેલ અંતર શુદ્ધગતિશાસ્ત્રના નિયમોની મદદથી મેળવી શકાય છે:
1. બ્લોક પર લાગતા બળો: જ્યારે બ્લોકને \( u \) જેટલા પ્રારંભિક વેગથી ઢાળ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે ઢાળને સમાંતર લાગતો ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક તેની ગતિનો વિરોધ કરે છે. આ ઘટક નીચેની તરફ લાગે છે જેનું મૂલ્ય \( mg \sin \theta \) હોય છે.
2. પ્રતિપ્રવેગ (Deceleration): ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ અનુસાર, ઢાળ પર બ્લોકનો પ્રતિપ્રવેગ \( a \) નીચે મુજબ મળે:
\( a = -g \sin \theta \)
3. ગતિના ત્રીજા સમીકરણનો ઉપયોગ કરતાં:
\( v^2 = u^2 + 2aS \)
જ્યારે બ્લોક મહત્તમ અંતર \( S \) કાપીને સ્થિર થાય ત્યારે તેનો અંતિમ વેગ શૂન્ય થાય (\( v = 0 \)):
\( 0 = u^2 + 2(-g \sin \theta)S \)
\( 2g \sin \theta \cdot S = u^2 \)
\( S = \frac{u^2}{2g \sin \theta} \)
આથી, સાચો ગાણિતિક જવાબ \( \frac{u^2}{2g \sin \theta} \) થાય. જૂની ઉત્તરવહીમાં આપેલો વિકલ્પ A ખોટો છે, કારણ કે આ પ્રશ્નના વિકલ્પોમાં સત્તાવાર પરીક્ષા દરમિયાન ટાઇપિંગની ભૂલ થયેલી હોવાથી તેને સુધારીને વિકલ્પ D કરવામાં આવ્યો છે.
આથી, સાચો જવાબ વિકલ્પ D છે.
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- એક ગૂંચળું કે જેમાં \(100\) આંટાઓ છે, \(5 \times 10^{-3} \mathrm{~m}^2\) ક્ષેત્રફળ છે, અને \(1 \mathrm{~mA}\) પ્રવાહ વહન કરે છે, તેને \(0.20 \mathrm{~T}\) ના સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે ગૂંચળાનું સમતલ ચુંબકીય ક્ષેત્રને લંબ છે. ગૂંચળાને \(90^{\circ}\) ફેરવવામાં કરેલું કાર્ય _______ \(\mu \mathrm{J}\) છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- \(2.5 \mathrm{~m}\) લંબાઈ અને \(2 \mathrm{~m}\) પહોળાઈની એક લંબચોરસ લૂપને \(60^{\circ}\) ને કોણે \(4 \mathrm{~T}\) મૂલ્યના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકેલી છે. ક્ષેત્રમાંથી \(10 \mathrm{~s}\) માં લુપને દૂર કરવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન પ્રેરિત થતું સરેરાશ \(emf\)____છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- બહિર્ગોળ લેન્સનો વક્રિભવનાંક \(1.4\) છે. જો લેન્સને આટલો જ વક્રીભવનાંક ધરાવતાં માધ્યમમાં મૂકવામાં આવે તો તેની કેન્દ્રલંબાઈ કેટલી થશે ? લેન્સની વક્રબાજુઓની વક્રતા ત્રિજ્યા અનુક્રમે \(R _{1}\) અને \(R _{2}\) છે તેમ ધારોJEE Mains 2021 મધ્યમ
- જ્યારે કાર સ્થિર હોય, ત્યારે ડ્રાઇવર વરસાદના ટીપાં શિરોલંબ પડતાં જોવે છે. જ્યારે તે કારને \(v\) વેગથી ચલાવે ત્યારે તે વરસાદના ટીપાંને સમક્ષિતિજ સાથે \(60^{\circ}\) ના ખૂણે પડતા જોવે છે. હવે કારની ઝડપ વધારીને \((1+\beta) v \) કરવામાં આવે, ત્યારે તે ખૂણો બદલાયને \(45^{\circ} \) થાય છે. \(\beta\) નું મૂલ્ય લગભગ કેટલું હશે?JEE Mains 2020 અઘરું
- એક નાનો કણ તેની પ્રારંભિક સ્થિતિ \(2 \hat{i}+3 \hat{j}-4 \hat{k}\) થી \(5 \hat{i}-2 \hat{j}+\hat{k}\) પર \(5 \hat{i}+2 \hat{j}+7 \hat{k} \;N\) બળની અસર હેઠળ ગતિ કરે છે. થતાં કાર્યનું મૂલ્ય (\(J\) માં) કેટલું હશે?JEE Mains 2023 સરળ
- એક અવકાશયાત્રી \(m\) દળનો એક દડો પૃથ્વી પરથી અવકાશમાં લઈ જાય છે. તે દડાને પૃથ્વીની આસપાસ \(318.5 \mathrm{~km}\) ની ઊંચાઈએ એક વર્તુળાકાર કક્ષામાં ફેંકે છે. પૃથ્વીની સપાટી પરથી કક્ષા સુધીમાં, દડાની કુલ યાંત્રિક ઊર્જામાં થતો ફેરફાર \(x \frac{\mathrm{GM}_e \mathrm{~m}}{21 R_e}\) છે. \(x\) નું મૂલ્ય _______ છે. (\(R_{\mathrm{e}}=6370 \mathrm{~km}\) લો)JEE Mains 2024 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- \(4\,cm\) ત્રિજ્યાનો સાબુનો પરપોટો બીજા \(6\,cm\) ત્રિજ્યાના પરપોટામાં તેને સંપર્ક કર્યા સીવાય ફસાયેલ છે.\(P_2\) એ અંદરના પરપોટાની અંદરનું દબાણ અને \(P_0\) એ બહારના પરપોટાની બહારનું દબાણ છે.બીજા એક પરપોટોની ત્રિજ્યા જેની અંદર બહારના દબાણનો તફાવત \(P_2 - P_0\) હોય? ....... \(cm\)JEE Mains 2018 અઘરું
- \(10^{-3}\,m\) ત્રિજ્યા ધરાવતા પારાના ટીંપાને \(125\) સમાન કદના ટીપામાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. પારાની સપાટીનું પૃષ્ઠતાણ \(0.45\,Nm ^{-1}\) છે. સપાટીની ઊર્જામાં થતો વધારો \(......\times 10^{-5}\,J\) હશે.JEE Mains 2023 મધ્યમ