JEE Mains · Physics · STD 12 - કિરણ પ્રકાશશાસ્ત્ર અને પ્રકાશીય ઉપકરણો
- JEE Mains 2026
- મધ્યમ
- MCQ
\(R\) ત્રિજ્યાનું એક ગોળીય આંતરપૃષ્ઠ અનુક્રમે \(1\) અને \(1.4\) વક્રીભવનાંક ધરાવતા બે માધ્યમોને અલગ પાડે છે, જે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ છે. એક બિંદુવત ઉદ્ગમસ્થાનને ગોળીય આંતરપૃષ્ઠથી \(4R\) અંતરે સામે મૂકવામાં આવે છે. બિંદુવત ઉદ્ગમસ્થાનના પ્રતિબિંબના મોટવણીનું મૂલ્ય _______ છે.

જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(A) \(1.66\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
આપેલ છે:
પ્રથમ માધ્યમનો વક્રીભવનાંક, \(n_1 = 1\)
બીજા માધ્યમનો વક્રીભવનાંક, \(n_2 = 1.4 = \dfrac{7}{5}\)
વસ્તુ અંતર, \(u = -4R\)
ગોળીય આંતરપૃષ્ઠની વક્રતા ત્રિજ્યા, \(R = +R\) (કારણ કે સપાટી પાતળા માધ્યમ તરફ બહિર્ગોળ છે)
એક ગોળીય સપાટી પર વક્રીભવન માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
\(\dfrac{n_2}{v} - \dfrac{n_1}{u} = \dfrac{n_2 - n_1}{R}\)
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
\(\dfrac{1.4}{v} - \dfrac{1}{-4R} = \dfrac{1.4 - 1}{R}\)
\(\dfrac{7}{5v} + \dfrac{1}{4R} = \dfrac{0.4}{R}\)
\(\dfrac{7}{5v} + \dfrac{1}{4R} = \dfrac{2}{5R}\)
\(\dfrac{7}{5v} = \dfrac{2}{5R} - \dfrac{1}{4R}\)
\(\dfrac{7}{5v} = \dfrac{8 - 5}{20R} = \dfrac{3}{20R}\)
\(v = \dfrac{7 \times 20R}{5 \times 3} = \dfrac{28R}{3}\)
ગોળીય વક્રીભવનકારક સપાટી માટે રેખીય મોટવણી \(m\) નીચે મુજબ અપાય છે:
\(m = \dfrac{n_1 v}{n_2 u}\)
\(n_1\), \(n_2\), \(u\), અને \(v\) ની કિંમતો મૂકતા:
\(m = \dfrac{1 \times \left(\dfrac{28R}{3}\right)}{1.4 \times (-4R)}\)
\(m = \dfrac{\dfrac{28R}{3}}{-\dfrac{28R}{5}}\)
\(m = -\dfrac{5}{3}\)
મોટવણીનું મૂલ્ય છે:
\(|m| = \dfrac{5}{3} \approx 1.66\)
જવાબ: \(1.66\)
પ્રથમ માધ્યમનો વક્રીભવનાંક, \(n_1 = 1\)
બીજા માધ્યમનો વક્રીભવનાંક, \(n_2 = 1.4 = \dfrac{7}{5}\)
વસ્તુ અંતર, \(u = -4R\)
ગોળીય આંતરપૃષ્ઠની વક્રતા ત્રિજ્યા, \(R = +R\) (કારણ કે સપાટી પાતળા માધ્યમ તરફ બહિર્ગોળ છે)
એક ગોળીય સપાટી પર વક્રીભવન માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
\(\dfrac{n_2}{v} - \dfrac{n_1}{u} = \dfrac{n_2 - n_1}{R}\)
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
\(\dfrac{1.4}{v} - \dfrac{1}{-4R} = \dfrac{1.4 - 1}{R}\)
\(\dfrac{7}{5v} + \dfrac{1}{4R} = \dfrac{0.4}{R}\)
\(\dfrac{7}{5v} + \dfrac{1}{4R} = \dfrac{2}{5R}\)
\(\dfrac{7}{5v} = \dfrac{2}{5R} - \dfrac{1}{4R}\)
\(\dfrac{7}{5v} = \dfrac{8 - 5}{20R} = \dfrac{3}{20R}\)
\(v = \dfrac{7 \times 20R}{5 \times 3} = \dfrac{28R}{3}\)
ગોળીય વક્રીભવનકારક સપાટી માટે રેખીય મોટવણી \(m\) નીચે મુજબ અપાય છે:
\(m = \dfrac{n_1 v}{n_2 u}\)
\(n_1\), \(n_2\), \(u\), અને \(v\) ની કિંમતો મૂકતા:
\(m = \dfrac{1 \times \left(\dfrac{28R}{3}\right)}{1.4 \times (-4R)}\)
\(m = \dfrac{\dfrac{28R}{3}}{-\dfrac{28R}{5}}\)
\(m = -\dfrac{5}{3}\)
મોટવણીનું મૂલ્ય છે:
\(|m| = \dfrac{5}{3} \approx 1.66\)
જવાબ: \(1.66\)
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- જ્યારે લિફટ સ્થિર હોય છે ત્યારે સાદા લોલકનો આવર્તકાળ \(‘T’\) છે. જે લિફટ \(\frac{g}{6}\) જેટલા પ્રવેગથી શીરોલંબ દિશામાં ઉપર પ્રવેગિત થાય તો આવર્તકાળ ......... થશે. (Where \(g\) = acceleration due to gravity)JEE Mains 2022 મધ્યમ
- એક \(m\) દળ અને \(q\) વિજભાર ધરાવતો કણ \(x-\)દિશામાં પ્રવર્તતા \(E = E _{0}\left(1- ax ^{2}\right)\) જેટલા વિદ્યુતક્ષેત્રમાં છે, જ્યાં \(a\) અને \(E _{0}\) અચળાંક છે. શરૂઆતમાં \(x=0\) સ્થાન આગળ કણ સ્થિર છે. શરૂઆત શિવાય ઉગબિંદુથી કણ કયા સ્થાને હશે ત્યારે તેની ગતિઉર્જા શૂન્ય થશે?JEE Mains 2020 અઘરું
- પિસ્ટન પ્રણાલીવાળા સિલિન્ડરમાં ફક્ત ચાકગતિના પ્રકારો ધરાવતો દ્વિપરમાણ્વિક વાયુનો એક મોલ રાખેલ છે. સિલિન્ડરના આડછેદનું ક્ષેત્રફળ \(4\) cm\(^2\) છે. વાયુને ધીમે ધીમે ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી તેનું તાપમાન \(1.2\,^\circ\)C જેટલું વધે છે, આ દરમિયાન પિસ્ટન \(25\) mm ખસે છે. વાયુને પૂરી પાડવામાં આવેલી ઉષ્માનો જથ્થો ________ J છે. (વાતાવરણનું દબાણ \(=100\) kPa, \(R=8.3\) J/mol·K) (પિસ્ટનનું દળ અવગણો)JEE Mains 2026 અઘરું
- બે સુસંબંધ ધ્વનિ ઉદગમાં \(s_1\) અને \(S_2\) એ \(1\,m\) તરંગલંબાઈ ધરાવતા સમાન કળાના તરંગો ઉત્પન્ન કરે છે \(S_{1}\) અને \(S_{2}\) ને \(1.5\,cm\) અંતરે રાખેલા છે. \(S_{2}\) ની સામે \(2\,m\) અંતરે રહેલા અવલોકનકાર \(L\) ને લઘુતમ તીવ્ર્તાનો અવાજ સંભળાઈ છે જ્યારે અવલોકનકાર \(S_1\) થી દૂર તરફ પરંતુ \(S_2\) થી સમાન અંતરે રહીને ગતિ કરે ત્યારે તે જ્યારે \(S_1\) થી \(d\) અંતરે હોય ત્યારે મહતમ તીવ્ર્તા સંભળાઈ છે તો \(d=......m\)
JEE Mains 2020 અઘરું - સૂર્યનું પૃથ્વીથી અંતર \(1.5 \times 10^{11} \,m\) છે અને જ્યારે તેને પૃથ્વી પરથી જોતાં તેનો કોણીય વ્યાસ \((2000)\,s\) છે. સૂર્યનો વ્યાસ ...........હશે.JEE Mains 2022 મધ્યમ
- \(Z=4\) ધરાવતા પરમાણુમાં ઈલેક્ટ્રોન ચોથા ઊર્જા સ્તરમાંથી બીજા ઊર્જા સ્તરમાં સંક્રાંતિ કરે છે.આ પ્રક્રિયામાં મુક્ત થતી ઊર્જા \(............\,eV\) હશે.(આપેલ \(Rch =13.6\,eV \) આપેલ છે) જ્યાં \(R=\) રીડબર્ગ અચળાંક \(c=\) શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ \(h=\) પ્લાન્કનો અચળાંકJEE Mains 2023 મધ્યમ
JEE Mains ના વધુ PYQ
- \(4\) cm ત્રિજ્યા અને \(5\) kg દળ ધરાવતો એક ઘન ગોળો (ભ્રમણ અક્ષ ગોળાના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે) \(1200\) rpm ના કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરી રહ્યો છે. તેને \(10\) s માં અચળ ટોર્ક લગાડીને સ્થિર કરવામાં આવે છે. લાગુ પાડેલ ટોર્ક અને તે સ્થિર થાય તે પહેલાં કરેલા ભ્રમણની સંખ્યા અનુક્રમે _______ અને _______ છે.JEE Mains 2026 મધ્યમ
- વજન \(W\) અને ત્રિજ્યા \(5\, cm\) ધરાવતા એક નિયમિત ગોલકને એક દોરી સાથે આકૃતિ માં બતાવ્યા મુજબ બાંધેલો છે. તો દોરીમાં તણાવ કેટલું હશે?
JEE Mains 2013 અઘરું - અનુક્રમે \(2 \times 10^{-4} H\) અને \(6.28 \Omega\) જેટલું પ્રેરણ અને અવરોધ ધરાવતાં અનુનાદીય પરિપથ \(10\, MHz\) ની આવૃત્તિ થી દોલન કરે છે. અનુનાદીય પરિપથનો ગુણવત્તા અંક (\(Q-\)factor) .......... હશે. \([\pi=3.14]\)JEE Mains 2021 મધ્યમ
- \(p-n\) જંકશનમાં પોટેન્શીયલ બેરીયર \(0.6\,V\) છે. \(6 \times 10^{-6}\,m\) જાડાઈ ધરાવતા ડીપ્લેશન વિસ્તારમાં ઈલેક્ટ્રિક ક્ષેત્રની તીવ્રતા \(..........\times 10^5 N / C\) હશે.JEE Mains 2022 સરળ