JEE Mains · Physics · STD 12 - કિરણ પ્રકાશશાસ્ત્ર અને પ્રકાશીય ઉપકરણો
- JEE Mains 2026
- મધ્યમ
- MCQ
એક પાતળો બહિર્ગોળ લેન્સ અને એક પાતળો અંતર્ગોળ લેન્સ એકબીજાના સંપર્કમાં અને સહ-અક્ષીય રાખેલા છે. આ બે લેન્સના સંયોજન માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(A) અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે વર્તે છે જો \(|f_{\text{convex}}| > |f_{\text{concave}}|\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
બે પાતળા સંપર્કમાં રહેલા લેન્સની સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ \(F\) નીચે મુજબ અપાય છે: \(\dfrac{1}{F} = \dfrac{1}{f_1} + \dfrac{1}{f_2}\)
બહિર્ગોળ લેન્સ માટે, કેન્દ્રલંબાઈ ધન હોય છે, તેથી \(f_1 = |f_{\text{convex}}|\)
અંતર્ગોળ લેન્સ માટે, કેન્દ્રલંબાઈ ઋણ હોય છે, તેથી \(f_2 = -|f_{\text{concave}}|\)
આ કિંમતો મૂકતા, આપણને મળે છે \(\dfrac{1}{F} = \dfrac{1}{|f_{\text{convex}}|} - \dfrac{1}{|f_{\text{concave}}|}\)
જો \(|f_{\text{convex}}| > |f_{\text{concave}}|\) હોય, તો \(\dfrac{1}{|f_{\text{convex}}|} < \dfrac{1}{|f_{\text{concave}}|}\)
આનો અર્થ એ થાય છે કે \(\dfrac{1}{F} < 0\), તેથી \(F\) ઋણ છે.
ઋણ સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ દર્શાવે છે કે સંયોજન અપસારી લેન્સ અથવા અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે વર્તે છે.
લેન્સના સ્થાન બદલવાથી સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ બદલાતી નથી કારણ કે \(\dfrac{1}{f_1} + \dfrac{1}{f_2} = \dfrac{1}{f_2} + \dfrac{1}{f_1}\).
જવાબ: અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે વર્તે છે જો \(|f_{\text{convex}}| > |f_{\text{concave}}|\)
બહિર્ગોળ લેન્સ માટે, કેન્દ્રલંબાઈ ધન હોય છે, તેથી \(f_1 = |f_{\text{convex}}|\)
અંતર્ગોળ લેન્સ માટે, કેન્દ્રલંબાઈ ઋણ હોય છે, તેથી \(f_2 = -|f_{\text{concave}}|\)
આ કિંમતો મૂકતા, આપણને મળે છે \(\dfrac{1}{F} = \dfrac{1}{|f_{\text{convex}}|} - \dfrac{1}{|f_{\text{concave}}|}\)
જો \(|f_{\text{convex}}| > |f_{\text{concave}}|\) હોય, તો \(\dfrac{1}{|f_{\text{convex}}|} < \dfrac{1}{|f_{\text{concave}}|}\)
આનો અર્થ એ થાય છે કે \(\dfrac{1}{F} < 0\), તેથી \(F\) ઋણ છે.
ઋણ સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ દર્શાવે છે કે સંયોજન અપસારી લેન્સ અથવા અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે વર્તે છે.
લેન્સના સ્થાન બદલવાથી સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ બદલાતી નથી કારણ કે \(\dfrac{1}{f_1} + \dfrac{1}{f_2} = \dfrac{1}{f_2} + \dfrac{1}{f_1}\).
જવાબ: અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે વર્તે છે જો \(|f_{\text{convex}}| > |f_{\text{concave}}|\)
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- \(1\,m\) લંબાઈ અને \(1\,mm^2\) ક્ષેત્રફળ ધરાવતા બે બ્રાસ અને સ્ટીલના તારને શ્રેણીમાં જોડી તેના એક છેડાને દઢ આધાર સાથે જોડેલો છે.અને બીજા છેડાને ખેચવામાં આવે છે. તારની લંબાઈમાં \(0.2\,mm\) વધારો કરવા માટે કેટલા પ્રતિબળની જરૂર પડે? [સ્ટીલ અને બ્રાસના યંગ મોડ્યુલસ અનુક્રમે \(120\times 10^9\,N/m^2\) અને \(60\times 10^9\,N/m^2\) છે]JEE Mains 2019 મધ્યમ
- એક દળ \(\mathrm{m}\) અવગણ્ય દળવાળી સ્પ્રિંગ પરથી લટકાવેલું છે અને તંત્ર \(f_1\) આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે. જો તે જ સ્પ્રિંગ પરથી \(9 \mathrm{~m}\) દળ લટકાવવામાં આવે તો દોલનોની આવૃત્તિ \(f_2\) હોય છે. \(\frac{f_1}{f_{.2}}\) નું મૂલ્ય _______ છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- યંગના બે સ્લિટના પ્રયોગમાં, આપાત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ \(6000\) Å, સ્લિટ \(S_1\) અને \(S_2\) વચ્ચેનું અંતર \(5\) cm અને સ્લિટના સમતલ તથા પડદા વચ્ચેનું અંતર \(50\) cm છે, જે નીચેની આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. જો \(P\) બિંદુએ પરિણામી તીવ્રતા વ્યક્તિગત સ્લિટને કારણે મળતી તીવ્રતા જેટલી હોય, તો વ્યતિકરણ કરતા તરંગો વચ્ચેનો પથ તફાવત __________ Å છે.
JEE Mains 2026 અઘરું - જેની બાજુ \(4 \sqrt{3} cm\) હોય તેવી સમબાજુ ત્રિકોણાકાર વાહક લૂપમાંથી વહેતો પ્રવાહ 2 A છે. તેના મધ્યકેન્દ્ર પરનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર \(\alpha \times 10^{-5} T\) છે. \(\alpha\) નું મૂલ્ય _________ છે. \(\left(\mu_{ o }=4 \pi\right.\) \(\times 10^{-7} SI\) એકમ આપેલું છે)JEE Mains 2026 મધ્યમ
- એક નળાકારમાં રહેલ \(N \) મોલ દ્વિ પરમાણ્વિક વાયુનું તાપમાન \(T\) છે. તેને ઉષ્મા એ રીતે આપવામાં આવે છે કે જેથી તેનું તાપમાન બદલાતું નથી પરંતુ \(n\,mole\) દ્વિ પરમાણ્વિક વાયુનું એક પરમાણ્વિક વાયુમાં રૂપાંતર થાય છે. તો વાયુની કુલ ગતિઉર્જામાં કેટલો ફેરફાર થાય?JEE Mains 2017 મધ્યમ
- માઇક્રોસ્કોપમાં ઑબ્જેક્ટિવ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ \(f_0=2 cm\) અને આઇ-પીસની કેન્દ્રલંબાઈ \(f_{ e }=4 cm\) છે. ટ્યુબ લંબાઈ 32 cm છે. સામાન્ય ગોઠવણ માટે આ માઇક્રોસ્કોપ વડે મળતી મોટવણી _________ છે.JEE Mains 2026 અઘરું