ExamBro
ExamBro
enEnglishhiहिन्दीguગુજરાતી
JEE Mains · Physics · STD 11 - 6.કણોનાં તંત્રો અને ચાકગતિ
  • JEE Mains 2020
  • અઘરું
  • MCQ

આકૃતિમાં પોલો આઇસ્ક્રીમ કોન છે ,તેનું દળ \(M,\) ઉપરની ત્રિજ્યા \(R\) અને ઊંચાઈ \(H\) છે,તો આપેલી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાક્માત્રા ...... 

જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
ચકાસાયેલ ઉકેલ

જવાબ અને ઉકેલ

સાચો જવાબ

(A) \(\frac{ MR ^{2}}{2}\)

પગલાવાર ઉકેલ

વિગતવાર સમજૂતી

સ્પષ્ટીકરણ:
NCERT ધોરણ 11 ભૌતિકવિજ્ઞાન (કણોના તંત્રો અને પરિભ્રમણીય ગતિ પ્રકરણ) ના નિયમો અનુસાર કલનશાસ્ત્ર (calculus) ની મદદથી પોલા શંકુની જડત્વની ચાકમાત્રાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગણતરી નીચે મુજબ છે:

સ્ટેપ 1: શંકુની ભૂમિતિ સમજવી
ધારો કે શંકુનું શિરોબિંદુ ઊગમબિંદુ પર છે.
- શંકુની ત્રાંસી ઊંચાઈ, \(l = \sqrt{R^2 + H^2}\)
- જો શંકુનો અર્ધ-શિરોકોણ \(\theta\) હોય, તો:
\(\tan\theta = \frac{R}{H}\) અને \(\cos\theta = \frac{H}{\sqrt{R^2+H^2}}\)

આ પોલા શંકુની વક્ર સપાટીનું કુલ ક્ષેત્રફળ \(A = \pi R l = \pi R \sqrt{R^2 + H^2}\) થાય.
તેથી, શંકુની સપાટીની દળ ઘનતા (\(\sigma\)) નીચે મુજબ દર્શાવાય:
\(\sigma = \frac{M}{\pi R \sqrt{R^2 + H^2}}\)

સ્ટેપ 2: વર્તુળાકાર ખંડની પસંદગી
શિરોબિંદુથી અક્ષ પર \(h\) અંતરે આવેલી એક નાની વર્તુળાકાર રીંગ (ખંડ) ધ્યાનમાં લો જેની ત્રિજ્યા \(r\) અને ત્રાંસી પહોળાઈ \(dl\) છે.
ત્રિકોણની ભૂમિતિ પરથી:
\(r = h \tan\theta\)
\(dl = \frac{dh}{\cos\theta}\)

આ નાની રીંગનું ક્ષેત્રફળ (\(dA\)):
\(dA = 2\pi r \cdot dl = 2\pi (h \tan\theta) \frac{dh}{\cos\theta}\)

સ્ટેપ 3: નાની રીંગનું દળ (\(dm\)) મેળવવું
\(dm = \sigma \cdot dA = \left(\frac{M}{\pi R \sqrt{R^2 + H^2}}\right) \cdot \left(2\pi h \frac{\tan\theta}{\cos\theta} dh\right)\)
\(dm = \frac{2M \tan\theta}{R \sqrt{R^2 + H^2} \cos\theta} h dh\)

સ્ટેપ 4: કુલ જડત્વની ચાકમાત્રા (\(I\)) માટે સંકલન કરવું
આ રીંગની પોતાની કેન્દ્રીય અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા \(dI = (dm)r^2\) થાય.
અહીં \(r = h \tan\theta\) મુકતા:
\(dI = (dm)(h \tan\theta)^2 = \frac{2M \tan^3\theta}{R \sqrt{R^2 + H^2} \cos\theta} h^3 dh\)

સમગ્ર શંકુ માટે \(h = 0\) થી \(h = H\) ની સીમાઓમાં સંકલન કરતા:
\(I = \int_0^H \frac{2M \tan^3\theta}{R \sqrt{R^2 + H^2} \cos\theta} h^3 dh = \frac{2M \tan^3\theta}{R \sqrt{R^2 + H^2} \cos\theta} \left[ \frac{H^4}{4} \right]\)

સ્ટેપ 5: \(\tan\theta\) અને \(\cos\theta\) ના મૂલ્યો મુકી સાદુંરૂપ આપવું
\(I = \frac{2M \left(\frac{R^3}{H^3}\right)}{R \sqrt{R^2 + H^2} \left(\frac{H}{\sqrt{R^2 + H^2}}\right)} \cdot \frac{H^4}{4}\)
\(I = \frac{2M R^2}{H^4} \cdot \frac{H^4}{4} = \frac{MR^2}{2}\)

આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ A છે.
એ જ વિષય
એપમાં વધુ પ્રશ્નો જુઓ
JEE Mains માંથી
એપમાં વધુ પ્રશ્નો જુઓ