JEE Mains · Physics · STD 11 - એકમ, પરિમાણ અને માપન
- JEE Mains 2026
- મધ્યમ
- MCQ
જ્યારે બે સ્ટડ એકબીજાના સંપર્કમાં હોય છે, ત્યારે સ્ક્રુગેજમાં મુખ્ય માપપટ્ટીની સંદર્ભ રેખાનું શૂન્ય વર્તુળાકાર માપપટ્ટીના પાંચમા કાપા સાથે સંપાત થાય છે. વર્તુળાકાર માપપટ્ટી પર \(100\) વિભાગો છે અને સ્ક્રુગેજનું પિચ \(0.1\) mm છે. જ્યારે એક ગોળાનો વ્યાસ માપવામાં આવે છે, ત્યારે મુખ્ય માપપટ્ટીનું અવલોકન \(5\) mm છે અને વર્તુળાકાર માપપટ્ટીનો \(50^{\text{મો}}\) કાપો મુખ્ય માપપટ્ટીની સંદર્ભ રેખા સાથે સંપાત થાય છે. ગોળાનો વ્યાસ _______ mm છે.
જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(A) \(5.045\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
સ્ક્રુગેજનું લઘુતમ માપ આના દ્વારા આપવામાં આવે છે:
\(\text{LC} = \dfrac{\text{પિચ}}{\text{વર્તુળાકાર માપપટ્ટી પરના કાપાની સંખ્યા}}\)
\(\text{LC} = \dfrac{0.1}{100} = 0.001 \text{ mm}\)
જ્યારે બે સ્ટડ સંપર્કમાં હોય છે, ત્યારે વર્તુળાકાર માપપટ્ટીનો \(5^{\text{મો}}\) કાપો સંદર્ભ રેખા સાથે સંપાત થાય છે. આ ધન શૂન્ય ત્રુટિ દર્શાવે છે.
\(\text{શૂન્ય ત્રુટિ} = +5 \times \text{LC} = +5 \times 0.001 = +0.005 \text{ mm}\)
ગોળાના વ્યાસના માપન માટે:
\(\text{મુખ્ય માપપટ્ટીનું અવલોકન (MSR)} = 5 \text{ mm}\)
\(\text{વર્તુળાકાર માપપટ્ટીનું અવલોકન (CSR)} = 50\)
\(\text{માપેલો વ્યાસ} = \text{MSR} + \text{CSR} \times \text{LC}\)
\(\text{માપેલો વ્યાસ} = 5 + 50 \times 0.001 = 5.050 \text{ mm}\)
સાચો વ્યાસ માપેલા મૂલ્યમાંથી શૂન્ય ત્રુટિ બાદ કરીને મેળવવામાં આવે છે:
\(\text{સાચો વ્યાસ} = \text{માપેલો વ્યાસ} - \text{શૂન્ય ત્રુટિ}\)
\(\text{સાચો વ્યાસ} = 5.050 - 0.005 = 5.045 \text{ mm}\)
જવાબ: \(5.045\)
\(\text{LC} = \dfrac{\text{પિચ}}{\text{વર્તુળાકાર માપપટ્ટી પરના કાપાની સંખ્યા}}\)
\(\text{LC} = \dfrac{0.1}{100} = 0.001 \text{ mm}\)
જ્યારે બે સ્ટડ સંપર્કમાં હોય છે, ત્યારે વર્તુળાકાર માપપટ્ટીનો \(5^{\text{મો}}\) કાપો સંદર્ભ રેખા સાથે સંપાત થાય છે. આ ધન શૂન્ય ત્રુટિ દર્શાવે છે.
\(\text{શૂન્ય ત્રુટિ} = +5 \times \text{LC} = +5 \times 0.001 = +0.005 \text{ mm}\)
ગોળાના વ્યાસના માપન માટે:
\(\text{મુખ્ય માપપટ્ટીનું અવલોકન (MSR)} = 5 \text{ mm}\)
\(\text{વર્તુળાકાર માપપટ્ટીનું અવલોકન (CSR)} = 50\)
\(\text{માપેલો વ્યાસ} = \text{MSR} + \text{CSR} \times \text{LC}\)
\(\text{માપેલો વ્યાસ} = 5 + 50 \times 0.001 = 5.050 \text{ mm}\)
સાચો વ્યાસ માપેલા મૂલ્યમાંથી શૂન્ય ત્રુટિ બાદ કરીને મેળવવામાં આવે છે:
\(\text{સાચો વ્યાસ} = \text{માપેલો વ્યાસ} - \text{શૂન્ય ત્રુટિ}\)
\(\text{સાચો વ્યાસ} = 5.050 - 0.005 = 5.045 \text{ mm}\)
જવાબ: \(5.045\)
Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- એક આદર્શ વાયુ અલ્પ સ્થાયી \(( quasi\) \(static )\) પ્રત્યાવર્તી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.જેમાં તેનો મોલાર વિશિષ્ટ ઉષ્મા \(C\) અચળ રહે છે.જો આ પ્રક્રિયા દરમિયાન દબાણ \(P\) અને કદ \( V\) વચ્ચેનો સબંધ \(PV^n\) = અચળ વડે આપવામાં આવે,તો \(‘n’\) માટે ( અહીં \(C_P\) અને \(C_V\) ક્રમશ: અચળ દબાણે મોલર વિશિષ્ટ ઉષ્મા અને અચળ કદે મોલર વિશિષ્ટ ઉષ્મા છે.)JEE Mains 2016 અઘરું
- ટ્રેન A બે સમાંતર રેલવે ટ્રેક પર ઉત્તર દિશામાં \(72 \mathrm{~km} / \mathrm{h}\) ની ઝડપે ગતિ કરી રહી છે અને ટ્રેન B દક્ષિણ દિશામાં \(108 \mathrm{~km} / \mathrm{h}\) ની ઝડપે ગતિ કરી રહી છે. ટ્રેન \(A\) ની સાપેક્ષમાં ટ્રેન \(B\) નો વેગ અને ટ્રેન \(B\) ની સાપેક્ષમાં જમીનનો વેગ _______ ( \(\mathrm{ms}^{-1}\) માં) છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે \(a\) બાજુવાળો સમઘન બોક્સ એક રફ સપાટી પર પડેલ છે તેને ખસેડવા માટે તેના દ્રવ્યમાનથી \(b\) ઊંચાઈ ઓછામાં ઓછા \(F\) બળની જરૂર પડે છે.જો સપાટીનો ઘર્ષણાંક \(\mu=0.4\) હોય તો બોક્સને ગબડયા વગર ખસેડવા માટે \(100 \times \frac{b}{a}\) નું મહત્તમ મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ?
JEE Mains 2020 અઘરું - એક ખોખાંની અંદર \(M\) જેટલું દળ ધરાવતું ચોસલું '\(a\)' જેટલા પ્રવેગથી નીયે તરફ ગતિ કરે છે. ચોસલું બોક્ષના તળિયા ઉપર તેના વજન કરતા યોથા ભાગનું બળ લગાડે છે. \('a'\) નું મૂલ્ય ............ હશે.JEE Mains 2022 સરળ
- 3 kg દળ અને 5m ત્રિજ્યાનું એક ફ્લાયવ્હીલ સમક્ષિતિજ અક્ષ પર મુક્ત રીતે ભ્રમણ કરી શકે છે. અવગણ્ય દળની દોરીને તે વ્હીલની ફરતે વીંટાળવામાં આવે છે અને દોરીના ઢીલા છેડાને 3 kg દળ સાથે જોડવામાં આવે છે. દળને પ્રારંભમાં સ્થિર રાખવામાં આવે છે અને બાદમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે દળ 3 m જેટલું નીચે જાય ત્યારે વ્હીલની J ના એકમમાં ગતિઉર્જા _________ છે. \(\left( g =10 m / s ^2\right)\)JEE Mains 2026 મધ્યમ
- \(R\) જેટલી ત્રિજ્યા અને \(M\) દળ ધરાવતા એક સમાંગી ઘન નળાકારીય રોલરને એક ક્રિકેટ પીચ પર સમક્ષિતિજ બળ \(F\) ની મદદથી ખેંચવામાં આવે છે. રોલર સરક્યા સિવાય ગબડે છે તેમ ધારતા, નળાકારનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશેJEE Mains 2019 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- હાઈડ્રોજન પરમાણુમાં ઈલેકટ્રોનની \((i)\) ત્રીજા ઉર્જા સ્તરમાંથી દ્વિતિય સ્તરમાં અને \((ii)\) સૌથી ઉચ્ચ \(allowed\) (માન્ય) ઊર્જા સ્તરમાંથી દ્વિતિય સ્તરમાં સંક્રાંતિ દરમિયાન ઉત્સર્જાતા ફોટોનની ઊર્જાનો ગુણોતર \(\frac{x}{x+4}\) મળે છે. \(x\)નું મૂલ્ચ \(........\) હશે.JEE Mains 2022 મધ્યમ
- નીચે બે વિધાનો આપેલા છે: એકને વિધાન A (Assertion A) અને બીજાને કારણ R (Reason R) તરીકે લેબલ કરવામાં આવેલ છે.
વિધાન A: જો બે જુદા જુદા કદના પાત્રોમાં રાખેલા \(H_2\) અને \(O_2\) અણુઓની સરેરાશ ગતિઊર્જા સમાન હોય, તો તેમના તાપમાન સમાન હશે.
કારણ R: સમાન તાપમાને \(H_2\) અને \(O_2\) અણુઓની r.m.s. ઝડપ સમાન હોય છે.
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરોJEE Mains 2026 મધ્યમ