JEE Mains · Physics · STD 12 - વિધુતભારો અને ક્ષેત્રો
- JEE Mains 2024
- અઘરું
- સંખ્યાત્મક
\(+\sigma_{\mathrm{s}} \mathrm{C} / \mathrm{m}^2\) જેટલી નિયમિત પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ધનતા ધરાવતી એક અનંત સમતલ તક્તિને \(x-y\) સમતલમાં મૂકવામાં આવે છે. બીજા એક \(+\lambda_{\mathrm{e}} \mathrm{C} / \mathrm{m}\) જેટલી નિયમિત રેખીય વિધુતભાર ધનતા ધરાવતા અનંત લંબાઈના લાંબા તાર ને \(z=4 \mathrm{~m}\) સમતલ અને \(y\)-અક્ષને સમાંતર રાખવામાં આવે છે. જો મૂલ્યોમાં \(\left|\sigma_s\right|=2\left|\lambda_{\mathrm{e}}\right|\) હોય તો \((0,0,2)\) સ્થાન આગળ તક્તિ (પૃષ્ઠ) વિદ્યુતભાર અને રેખીય વિધુત ભાર ને કારણે મળતા વિધુતક્ષેત્રનાં મૂલ્યોનો ગુણોતર _______ છે.
જવાબ ચકાસવા માટે એક વિકલ્પ પસંદ કરો.
જવાબ અને ઉકેલ
સાચો જવાબ
(A) \(16\)
પગલાવાર ઉકેલ
વિગતવાર સમજૂતી
સ્પષ્ટીકરણ:
NCERT ધોરણ 12 ભૌતિકવિજ્ઞાન (વિદ્યુતભારો અને ક્ષેત્રો પ્રકરણ) ના નિયમો અનુસાર વિદ્યુતક્ષેત્રોના ગુણોત્તરની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગણતરી નીચે મુજબ છે:
સ્ટેપ 1: અનંત સમતલ વિદ્યુતભારિત શીટને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર (\(E_s\))
એક સમાન પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા \(\sigma_s\) ધરાવતી અનંત સમતલ શીટને કારણે કોઈપણ બિંદુએ ઉદ્ભવતું વિદ્યુતક્ષેત્ર અંતર પર આધારિત હોતું નથી અને તેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
\(E_s = \frac{\sigma_s}{2\varepsilon_0}\)
સ્ટેપ 2: અનંત લંબાઈના સીધા રેખીય વિદ્યુતભારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર (\(E_l\))
એક સમાન રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા \(\lambda_e\) ધરાવતા અનંત લાંબા રેખીય વિદ્યુતભારથી લંબ અંતર \(r\) પર ઉદ્ભવતા વિદ્યુતક્ષેત્રનું મૂલ્ય નીચેના સૂત્ર વડે દર્શાવાય છે:
\(E_l = \frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 r}\)
સ્ટેપ 3: રેખીય વિદ્યુતભારથી આપેલા બિંદુનું લંબ અંતર (\(r\)) નક્કી કરવું
- અનંત સમતલ શીટ \(x-y\) સમતલ (\(z = 0\)) પર આવેલી છે.
- રેખીય વિદ્યુતભાર \(z = 4\text{ m}\) સમતલ પર \(y\)-અક્ષને સમાંતર છે (એટલે કે તે \(x = 0, z = 4\text{ m}\) માંથી પસાર થાય છે).
- આપેલું બિંદુ \((0,0,2)\) છે, જે \(z = 2\text{ m}\) પર આવેલું છે.
આથી રેખીય વિદ્યુતભારથી આ બિંદુનું લંબ અંતર \(r\) નીચે મુજબ થશે:
\(r = |4 - 2| = 2\text{ m}\)
સ્ટેપ 4: વિદ્યુતક્ષેત્રોના મૂલ્યોનો ગુણોત્તર શોધવો
\(E_s\) અને \(E_l\) નો ગુણોત્તર લેતા:
\(\frac{E_s}{E_l} = \frac{\left(\frac{\sigma_s}{2\varepsilon_0}\right)}{\left(\frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 r}\right)} = \frac{\sigma_s \cdot \pi r}{\lambda_e}\)
અહીં આપણને \(|\sigma_s| = 2|\lambda_e|\) અને \(r = 2\text{ m}\) આપેલ છે, આ કિંમતો સમીકરણમાં મુકતા:
\(\frac{E_s}{E_l} = \frac{(2\lambda_e) \cdot \pi \cdot 2}{\lambda_e} = 4\pi = \frac{4\pi}{1}\)
સ્ટેપ 5: \(n\) ની કિંમત મેળવવી
રકમમાં આપણને આ ગુણોત્તર \(\pi\sqrt{n} : 1\) આપ્યો હોવાથી તેને સરખાવતા:
\(\pi\sqrt{n} = 4\pi\)
\(\sqrt{n} = 4\)
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
\(n = 16\)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ A છે.

NCERT ધોરણ 12 ભૌતિકવિજ્ઞાન (વિદ્યુતભારો અને ક્ષેત્રો પ્રકરણ) ના નિયમો અનુસાર વિદ્યુતક્ષેત્રોના ગુણોત્તરની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગણતરી નીચે મુજબ છે:
સ્ટેપ 1: અનંત સમતલ વિદ્યુતભારિત શીટને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર (\(E_s\))
એક સમાન પૃષ્ઠ વિદ્યુતભાર ઘનતા \(\sigma_s\) ધરાવતી અનંત સમતલ શીટને કારણે કોઈપણ બિંદુએ ઉદ્ભવતું વિદ્યુતક્ષેત્ર અંતર પર આધારિત હોતું નથી અને તેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
\(E_s = \frac{\sigma_s}{2\varepsilon_0}\)
સ્ટેપ 2: અનંત લંબાઈના સીધા રેખીય વિદ્યુતભારને કારણે વિદ્યુતક્ષેત્ર (\(E_l\))
એક સમાન રેખીય વિદ્યુતભાર ઘનતા \(\lambda_e\) ધરાવતા અનંત લાંબા રેખીય વિદ્યુતભારથી લંબ અંતર \(r\) પર ઉદ્ભવતા વિદ્યુતક્ષેત્રનું મૂલ્ય નીચેના સૂત્ર વડે દર્શાવાય છે:
\(E_l = \frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 r}\)
સ્ટેપ 3: રેખીય વિદ્યુતભારથી આપેલા બિંદુનું લંબ અંતર (\(r\)) નક્કી કરવું
- અનંત સમતલ શીટ \(x-y\) સમતલ (\(z = 0\)) પર આવેલી છે.
- રેખીય વિદ્યુતભાર \(z = 4\text{ m}\) સમતલ પર \(y\)-અક્ષને સમાંતર છે (એટલે કે તે \(x = 0, z = 4\text{ m}\) માંથી પસાર થાય છે).
- આપેલું બિંદુ \((0,0,2)\) છે, જે \(z = 2\text{ m}\) પર આવેલું છે.
આથી રેખીય વિદ્યુતભારથી આ બિંદુનું લંબ અંતર \(r\) નીચે મુજબ થશે:
\(r = |4 - 2| = 2\text{ m}\)
સ્ટેપ 4: વિદ્યુતક્ષેત્રોના મૂલ્યોનો ગુણોત્તર શોધવો
\(E_s\) અને \(E_l\) નો ગુણોત્તર લેતા:
\(\frac{E_s}{E_l} = \frac{\left(\frac{\sigma_s}{2\varepsilon_0}\right)}{\left(\frac{\lambda_e}{2\pi\varepsilon_0 r}\right)} = \frac{\sigma_s \cdot \pi r}{\lambda_e}\)
અહીં આપણને \(|\sigma_s| = 2|\lambda_e|\) અને \(r = 2\text{ m}\) આપેલ છે, આ કિંમતો સમીકરણમાં મુકતા:
\(\frac{E_s}{E_l} = \frac{(2\lambda_e) \cdot \pi \cdot 2}{\lambda_e} = 4\pi = \frac{4\pi}{1}\)
સ્ટેપ 5: \(n\) ની કિંમત મેળવવી
રકમમાં આપણને આ ગુણોત્તર \(\pi\sqrt{n} : 1\) આપ્યો હોવાથી તેને સરખાવતા:
\(\pi\sqrt{n} = 4\pi\)
\(\sqrt{n} = 4\)
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
\(n = 16\)
આથી, સાચો ઉત્તર વિકલ્પ A છે.

Physics ના વધુ પ્રશ્નો
- બે ગૂંચળાઓ \(0.002 \mathrm{H}\) અન્યોન્ય પ્રેરણ ધરાવે છે. પ્રથમ ગૂંચળામાં \(i=i_0\) sinwt, જ્યાં \(i_0=5 \mathrm{~A}\) અને \(\omega=50 \pi \mathrm{rad} / \mathrm{s}\), અનુસાર પ્રવાહમાં ફેરફાર થાય છે. બીજા ગૂંચળામાં મહત્તમ emf નું મૂલ્ય \(\frac{\pi}{\alpha} \mathrm{V}\) છે. તો \(\alpha\) નું મૂલ્ય_____છે.JEE Mains 2024 અઘરું
- સૂચી ને \(I\) સૂચી \(II\) સાથે મેળવો.
નીચેનાં વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.સૂચી \(-I\) સૂચી \(-II\) \((a)\) સમતાપીય \((i)\) દબાણ અચળ \((b)\) સમકદીય \((ii)\) તાપમાન અચળ \((c)\) સમોષ્મી \((iii)\) કદ અચળ \((d)\) સમદાબીય \((iv)\) ઊષ્માનો જથ્થો અચળ JEE Mains 2021 મધ્યમ - યંગના ડબલ સ્લીટના પ્રયોગમાં બે સ્લીટમાંથી એકની પહોળાઈ બીજી સ્લિટ કરતાં ત્રણ ગણી છે. જો સ્લીટમાંથી આવતા પ્રકાશનો કંપવિસ્તાર સ્લિટની પહોળાઈના સમપ્રમાણમાં હોય, વ્યતિકરણની ભાતમાં લઘુત્તમ અને મહત્તમ તીવ્રતાનો ગુણોત્તર \(x: 4\) છે જ્યાં \(x\) કેટલો હશે?JEE Mains 2021 અઘરું
-

સમાંતર પ્લેટ કેપેસિટરની પ્લેટો વચ્ચેની જગ્યા, જેનું પ્લેટનું ક્ષેત્રફળ \(4 \mathrm{~cm}^2\) અને પ્લેટો વચ્ચેનું અંતર (d) 1.77 mm છે, તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ડાયઇલેક્ટ્રિક અચળાંકો (3 અને 5) ધરાવતા સમાન ડાયઇલેક્ટ્રિક દ્રવ્યોથી ભરેલી છે. 7.5 pF કેપેસિટન્સ ધરાવતું બીજું એક કેપેસિટર તેની સાથે સમાંતર જોડાણમાં જોડેલું છે. આ સંયોજનનું સમતુલ્ય કેપેસિટન્સ ________ pF છે. \(\left(\right.\) આપેલ \(\left.\varepsilon_0=8.85 \times 10^{-12} \mathrm{~F} / \mathrm{m}\right)\)JEE Mains 2025 અઘરું - એક નિરિક્ષક પ્રકાશની ગતિ કરતાં અડધી ગતિથી \(10\) \(GHz\) આવૃત્તિના તરંગો ઉત્પન્ન કરતા એક સ્થિર માઇક્રોવેવ \((microwave)\) ઉદ્ગમ તરફ જાય છે.આ નિરિક્ષક દ્રારા મપાતી માઇક્રોવેવની આવૃત્તિનું મૂલ્ય .......\(GHz\) હશે : (પ્રકાશની ગતિ = \(3 \times 10^8 \) \(ms^{-1}\))JEE Mains 2017 મધ્યમ
- આપેલ પરિપથમાં રહેલ ગેલ્વેનોમીટર નો અવરોધ \(15\, \Omega\) છે જે \(BD\) ની વચ્ચે જોડેલો છે. જો \(AC\) વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત \(10\, V\) હોય તો ગેલ્વેનોમીટરમાંથી પસાર થતો પ્રવાહ કેટલો હશે?
JEE Mains 2021 અઘરું
JEE Mains ના વધુ PYQ
- L લંબાઈ અને R ત્રિજ્યાનો નક્કર નળાકાર તેની અક્ષને અનુલક્ષીને \(I_1\) જેટલી જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવે છે. એક નાના \(L / 2\) લંબાઈ અને \(R / 3\) ત્રિજયાનો કોતરેલો સમઅક્ષીય નળાકાર તેની અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા \(I_2\) ધરાવે છે. \(I_1 / I_2\) નો ગુણોત્તર ________ છે.JEE Mains 2026 અઘરું
- પાર્ક કરેલી કારમાં બેઠેલો ડ્રાઈવર તેની સાઇડ-વ્યૂ મિરરની મદદથી પાછળથી આવતા વાહનોને જોઈ રહ્યો છે, જે \(\mathrm{R}=2 \mathrm{~m}\) વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતો બહિર્ગોળ અરીસો છે. એક બીજી કાર \(90 \mathrm{~km} / \mathrm{hr}\) ની નિયમિત ઝડપથી તેની પાછળથી તેની તરફ આવી રહી છે. જ્યારે કાર તેનાથી 24 m ના અંતરે હોય છે, ત્યારે સાઇડ-વ્યૂ મિરરમાં બનતા કારના પ્રતિબિંબના પ્રવેગનું મૂલ્ય 'a' છે. 100 a નું મૂલ્ય _______ \(\mathrm{m} / \mathrm{s}^2\) છે.JEE Mains 2025 અઘરું
- ફ્રેન્ક-હર્ટ્ઝ પ્રયોગમાં, હાઇડ્રોજન માટે પ્રવાહ-વોલ્ટેજ આલેખમાં પ્રથમ ઘટાડો 10.2 \(\mathrm{~V}\) પર જોવા મળે છે. જ્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુ પ્રથમ ઉત્તેજના સ્તરે ઉત્તેજિત થાય છે ત્યારે ઉત્સર્જિત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ _______ \(\mathrm{nm}\) છે. \(\left(\right.\) આપેલ છે \(\mathrm{hc}=1245 \mathrm{eV} \mathrm{nm}, \mathrm{e}=1.6 \times 10^{-19} \mathrm{C}\) ).JEE Mains 2024 અઘરું
- એક વાયુનું તાપમાન \(-78^{\circ} \mathrm{C}\) છે અને તેના અણુઓની સરેરાશ સ્થાનાંતરિત ગતિઊર્જા \(\mathrm{K}\) છે. તે તાપમાન કે જેના પર તે જ વાયુના અણુઓની સરેરાશ સ્થાનાંતરિત ગતિઊર્જા \(2 \mathrm{~K}\) બને છે, તે _______ છે.JEE Mains 2024 અઘરું